1 ... 127 128 129 130 131 132 133 134 ... 319

[] - səhifə 131

səhifə131/319
tarix14.04.2018
ölçüsü7.1 Mb.

200 

 

Niza mna məsin i  əvvəlcə  44  dövlət  qəbul  et miĢdi.  Niza mna məyə  görə,  M illət lər  cə miyyətin in  məqsədi  xa lqlar 

arasın-da əmə kdaĢlığı geniĢləndirmək, sülhü və beynəlxa lq təhlükəsizliyi qoru maq id i.  Onun 16-c ı  maddəsində cəmiyyətin 

kollekt iv iqt isadi və hərbi sanksiyalar tətbiq et məsi nə zərdə tutulmuĢdu. 

Azərbaycan Xalq Cü mhuriyyəti öz  müstəqilliy ini qoruyub saxla maq üçün Millət lər cə miyyətinə ümid bəs-ləyirdi. 

La kin  Millətlər cə miyyəti bu ü midlə ri doğ-rult mu rdu. Əlimə rdan bəy TopçubaĢov bununla bağh yazırdı: 

"Hər halda, kiçik 

xalqları xilas etmək üçün yaradılmış bu təşkilat, Millətlər cəmiyyəti, hələlik olü doğulmuş uşağa bənzəyir, o nu kimin, 

necə və nə zaman dirildəcəyi məlum deyil. Elə bil, Fransa, İtaliya və İngiltərə də bunları unudubdur".

 

Millətlə r  cə miyyətin in  təsis  edilməsilə  meydana  çıxan  mühü m  məsələlə rdən  biri  də  mandatlıq  məsələsi  idi. 

Osmanlı  imperiyasının  və  Alman iyanın  keçmiĢ  müstəmləkələri  Millətlər  cəmiyyətinin  hamiliy i  altında  mandat  yolu  ilə 

qalib  dövlətlər  arasında  bölüĢdürüldü.  Böyük  dövlətlər  mandatlıq  sistemini  dağılmıĢ  Rusiya  imperiyasının  hüdudlarında 

meydana gəlmiĢ yeni dövlətlərə tətbiq et məyə bir qədər ehtiyatla yanaĢırdılar. 

1919  il  avqustun  6-da  Versal  konfransında  Azərbaycanın,  Gürcüstanın  və  Dağlılar  Respublikasının  xaric i 

dövlətlərə  mey li  məsələsinin  mü zakirəsi  zaman ı  Azərbaycan  və  Gürcüstan  nümayəndələri  mandatı  qəbul  edən  ölkənin  

Millətlə r  cə miyyəti  tərə findən  müəyyən  olunması  haqqında  cə miyyətə  mürac iət  et mə k  təklifini  irəli  sürdülər.  Mə mməd  

Həsən  Hacınski  isə  Azərbaycanın  Ġngiltərə  tərə findən  mandatlığa  götürülməsin i  təklif  etdi.  Gürcüstan  nümayəndələri  də 

buna tərəfdar çıxd ılar. Qeyd olundu ki, bu, d igər dövlətlə rin Ġngiltərədən inc imə məsi Ģərtilə  həyata keçirilməlidir. Ona görə  

də  əvvəlcə  Ġngiltərən in  fıkrini  öyrən mə k,  sonra  isə  Millətlə r  cə miyyətinə  müraciət  et mə k  haqqında  ra zılıq  ə ldə  olundu. 

La kin ingilislərin 1919 il avqustun sonlarında Qa fqazdan çıxması nəticəsində bu təklif baĢ tutmadı. 

Versal  konfransındakı A zərbaycan nümayəndələri  1919  ilin noyabr-dekabr ayla rında beynəlxa lq Ģəraitin ə lveriĢli 

olduğunu  görüb,  Azərbaycan  Xalq  Cü mhuriyyətinin  Millətlər  cəmiyyətinə  qəbul  edilməsi  barədə  memorandum 

hazırlayaraq,  cəmiyyətin  katibliyinə  təqdim  etdilər.  Gü rcü  nümayəndələri  də  müvafiq  memo randum  hazırlay ıb  təqdim 

etmiĢdilər. Millətlər cəmiyyətinin katibliyində A zərbaycanın və Gü rcüstan müraciətlərini öyrən mək üçün xüsusi ko missiya 

yaradılmıĢdı.  Ko missiya  həmin  materialları  və  real  vəziyyəti  öyrəndikdən  sonra  Azərbaycan  məsələsini  Gürcüstan, 

Ermənistan,  Ukrayna  və  Kosta-Rika  məsələlə rilə  b irlikdə  M illət lər  cə miyyətinin  üçüncü  komissiyasının  müza kirəsinə 

verdi.  Ko missiyanın  müəyyən  etdiyi  Ģərtlər  da xilində  Cənubi  Qafqaz  respublika ları  de-yure  tanın madığı  və  ara larında 

mübahisəli  ərazi  məsələləri  olduğu  üçün  onların  Millətlər  cəmiyyətinə  qəbul  edilməsi  məsələsi  müvəqqəti  olaraq 

dayandırıldı. 

1920  ilin  aprelində  Azərbaycan  bolĢevik  Rusiyası  tərəfindən  iĢğal  edildikdən  sonra  Avropadakı  Azərbaycan 

mühacirəti Millətlər cəmiyyətinə üzv o lmaqdan ötrü yenidən səy göstərdi. Azərbaycan Xalq  Cü mhuriyyətinin nü mayəndə 

heyəti  1920  il  noyabrın  1-də  669  saylı  mə ktubla  Millət lər  cə miyyətinə  mürac iət  edərək,  Azərbaycanın  iĢğalına  etira z 

bildirilməsini  və  onun  müstəqilliyinin   müdafıə   olun masını  tələb   etdi.  Azərbaycan  nü mayəndələrin in  mürac iəti  nəzə rə 

alınaraq   noyabrın  24-də  BaĢ  katib   bu  barədə  204868  saylı  memorandum  imzaladı.  Me morandumda  Millətlər  cəmiyyəti 

Assambleyası Azərbaycanın beynəlxalq statusunu "özünü idarə edən bir dövlət" kimi q iy mətləndird i.  Parisdə çıxan "Tan" 

qəzetinin  məlu mat ma  görə, Cenevrədə  xalq ların hüquqları üzrə    5-c i   beynəlxa lq konqres Azə rbaycan  nümayəndələrinin   

mə lu matın ı      din ləyərək,  Azə rbaycan  Xalq  Cü mhuriyyətinin  Millətlər  cə miyyətinə  qəbul  edilməsini  bəyənmiĢdi.  La kin 

konqres, eyni za manda, "Azərbaycanın rus sovet hakimiyyəti tərəfindən iĢğal olunduğunu" da nəzərə çarpdırmıĢdı.  Belə liklə, 

Aprel işğalı (1920) Azərbaycan Xalq  Cü mhuriyyətinin Millətlər cəmiyyəti üzv lüyünə qəbul olunmasının  reallaĢdırılmasına 

imkan vermədi. 

Əd.:  Azərbaycan tarixi,  7 cilddə  c.5,  B., 2001;  Həsənov  C,  Azərbaycan  beynəlxalq münasibətlər  sistemində (1918-1920-ci  illər),  B., 1993; 

Qasımov M., Xarici dövlətlər və Azərbaycan (aprel iĢğalından SSRĠ yaradılana qədərki dövrdə diplomatik-siyasi münasibətlər), B., 1998.  

MĠLLĠ  AZƏRBAYCAN  KOMĠTƏSĠ  

-  A zərbaycan  siyasi  mühacirlərinin  1941  ilin  sonunda  Berlində  təsis 

olunmuĢ  təĢkilatı.  A lmaniya  Xarici  ĠĢlər  Nazirliy inin   dəvətilə  Bu xarestdən  Berlinə  gələn   Məhəmməd  Əmin   Rəsulzadə 

Mustafa  Vəkilovu,  Mir  Yaqub  Mehdiyevi,  Xosrov  PaĢa  Sultanovu  buraya  d əvət  edərək,  Hila l  MünĢi  ilə   birgə  Milli 

Azərbaycan  Komitəsini  yaratdı.  Ko mitəyə  4  nəfər  da xil  idi.  Onun  tərkib i  təsdiq  üçün Alman iya  Xaric i  ĠĢlər  Na zirliy inə 

təqdim  ed ild i.  Bu  s ənədlə  yanaĢı,  M.Ə.Rəsulzadənin  Azə rbaycanın  dövlət  müstəqilliyin in  Alman iya  tərəfindən  dərhal 

tanınması, vahid A zərbaycan ordusunun yaradılması və s. təkliflə rin nə zərdə tutulduğu geniĢ bəyanatı da nazirliyə təqdim 

olundu. Ko mitə  Alman iya rəhbərliy i  ilə ə mə kdaĢlığı yalmz  ġimali Qa fqazadək  mü mkün sayırdı.  Be lə hesab olunurdu ki, 

alman  orduları  bolĢevik  rejimini  devirdikdən  sonra  Qafqaza  g irməməli,  onun  taleyini  region  xalqların ın  özləri  həll 

etmə lid ir.  Lakin  Almaniya  höku məti  bu  təklifləri  qəbul  et məd i.  M.Ə.Rəsulzadənin  təkliflə rin in  Alman iya  rəhbərliyi 

tərəfindən qəbul edilmə məsinin baĢlıca  səbəbi müharibənin  əvvəlində SSRĠ ü zərində sürətli qə ləbə çalınacağına da ir yanlıĢ 

inamı  ilə  bağlı  id i.  Nasional-sosialistlər  əlavə  yardıma  ehtiyac  olmadan  da  qalib  gələcəklərinə  əmin  idilər.  Nəticədə, 

Almaniya  höku məti  ilə  ixtilaf  yarandı,  Ko mitənin  almanlarla  əməkdaĢlığı,  əslində,  baĢ  tutmadı.  1943  ilin  avqustunadək 

mövcud olan ko mitə Almaniya rəhbərliy i ilə əlaqələrdən çəkin miĢdir.  Əd.:  Ġ br ah im li  X.,  Azərbaycan  siyasi  mühacirəti  (1920-1991),  B., 1997;  Qasımov  M.,  Güney  Kafkasya  Böyük  devletlerin mengenesinde: 

Azerbaycan tarihi 1920-1945 yılları, Ġstanbul, 2005. 

MĠLLĠ  AZLIQLAR  FRAKSIYASI  (MAF)  

-  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyəti  Parlamentinin  fraksiyalarından  biri. 

Azərbaycan  Milli  ġurasının  "Azərbaycan  Məclisi-Məbusanının  təsisi  haqqında qanun"una  (1918,  19  noyabr)  müvafıq  olaraq, 

Azərbaycanda  sayca  azlıq  təĢkil  edən  gürcü,  yəhudi,  alman  və  polyakların  hərəsindən  Azərbaycan  Parla mentinə  bir  nəfər 

nümayəndə  göndərilməsi  qərara  alındı.  Həmin  qanuna  əsasən,  Parlamentdə  təmsil  olunan  bu  millətlərin  nümayəndələri 

parlament nizamna məsinin fraksiyalar yaratmaq barədə tələblərinə uyğun olaraq, birləĢib Milli azlıqlar fraksiyasını təĢkil etdilə r. 

1919  ilin   axırlarına  yaxın   MAF-a  alman   -L.Y.Kun,  yəhudi  -  M.A.Qu xman,  polyak  -  S.A.Vənsoviç,  həmçinin  ukraynalı  - 

V.Kujim  daxil  idi.  Gürcü  V.A.Bakaradze  sosial-demokrat  kimi  sosialistlər  fraksiyasına  daxil  olmuĢdu.  MAF-ın  parlament 

iclaslarında daha çox fəallıq göstərən üzvlərdən olan S.A.Vonsoviç Azərbaycanın taleyüklü məsələlərinin mü zakirəsində həmiĢə 

yaxından iĢtirakı ilə seçilirdi.  


:

books aysel
books aysel -> Ş.Ə.ƏHMƏdov, Ş.İ. MƏMMƏdova
books aysel -> Microsoft Word Azerb. Xar. Siyas son doc
books aysel -> GüLSÜm hüseynova
books aysel -> Microsoft Word tarix bay doc
books aysel -> Microsoft Word 01-end chap variant doc
books aysel -> []
books aysel -> Daġ DÖVRÜ alti cġlddə


Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


1--bolshemengerskoe-sp.html

1--boylama-profilva-yol.html

1--brnsh-dniezhzlk-soista.html

1--bronhospazm.html

1--btidai-bitkilr-nlr.html