1 2 3 4 5

Kaynak: İstanbul Külliyatı (İK) Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri

1

Nüfus

ve Demografi (1927 - 1990),

İstanbul, 1997, s.137.
İstanbul, Cumhuriyet dönemi okur-yazarlık oranlarının ülke çapında en yüksek olduğu şehir olmuştur. 1935 yılında Türkiye’de toplam 12.862.754 kişi içinde 10.387.105’i okuma yazma bilmezken aynı yıl 799.255 toplam içinde İstanbul’da okur-yazarlığı olanların sayısının toplamı 474.025’tir.97 1928- 29 yıllarından itibaren İkinci Dünya Savaşı yıllarına kadar İstanbul’daki Okul Öncesi Eğitim kurumlarında toplam 2.681 öğrenci eğitim görmüştür.98 1935 yılından 1939 yılına kadar İstanbul’da eğitim veren İlk, Ortaokul ve Liselerin sayısı aşağıdaki gibidir:

Tablo 5

İlkokul, Ortaokul, Lise Sayıları (1935-1939)

Kaynak:

İ.K. Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri

18

Eğitim

(1927 - 1990),

s.323.


Bu dönemde hükümetçe ilk ve orta öğretimi Türkçeleştirmek ve geliştirmek arzusu ile Türk okulları, kolejleri, liseleri destekleniyordu ancak İstanbullu aileler, erkek çocuklarını Fransız-Türk lisesi Galatasaray'a ya da Bebek'teki Amerikan Koleji Robert College'a ve kız çocuklarını Notre-Dame-De-Sion'a ya da Amerikan Koleji’ne gönderme geleneğini sürüyordu. Arapça ve Farsça'nın yerine Fransızca ve İngilizce öğretilmeye başlandı. Azınlıklara ait -daha çok da Rum, Ermeni, ya da Yahudi öğrencilerin gittiği- okulların sayısı azaltıldı. 1930'lu yılların sonunda, Fındıklı'da Güzel Sanatlar Akademisi kuruldu. 1933'te İstanbul Üniversitesi yeniden düzenlendi.99
Cumhuriyet döneminde Osmanlı devletinden bütün yurtta 78 hastane ve 4400 yatak devralınmıştı. 1938 yılının sonunda yalnızca İstanbul’daki hastanelerin yatak sayısı 6900’ü geçmiştir. İstanbul’da devlet, özel, azınlık ve yabancı hastaneleri olmak üzere dört tip hastane bulunmaktaydı. İstanbul’da devlet tarafından 1924’te İntaniye Hastanesi, 1927’de Akıl Hastalıkları Hastanesi, 1933’de Haydarpaşa Numune Hastaneleri alanlarında örnek olarak kurulmuş sağlık kuruluşlarıydı.100 Türkiye’de İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasından önce toplam 153 hastane bulunmaktaydı. Bu hastanelerin 41’i İstanbul’daydı. İstanbul’da 1939 yılında toplam sayısı 41’i bulan hastanelerin 14’ü kamu, 27’si ise özel kuruluşlardı.101

5. İkinci Dünya Savaşı Yıllarında İstanbul


1 Eylül 1939’da Almanya’nın Polonya’ya saldırmasıyla İkinci Dünya Savaşı’nın başlamasından sonra Türkiye tüm savaş boyunca tarafsızlığını muhafaza ederek, denge politikası izlemesine rağmen savaş yine de Türkiye’nin dolayısıyla İstanbul’un sosyo-ekonomik hayatında etkilerini göstermekte gecikmedi. Savaş yılları ekonomik sıkıntıların arttığı yokluk yılları oldu. Gerek üretim ve ithalatın azalması, gerekse tüketimin çoğalması ve diğer sebeplerle arz ve talep dengesi bozuldu. 1939’da savaşın başlamasından kısa bir süre sonra, Türkiye’de yaklaşık bir milyon kişi silahaltına alındı. Böylece tarımdaki faal nüfusun önemli bir kısmı üretimden çekilmiş oldu. Bu dönem Türkiye içinde karaborsa ve vurgunculuk olaylarının arttığı, enflasyonist ortamın yaşandığı yıllardır.102 14 Ocak 1942’de İstanbul’da, ekmeğin karneyle dağıtımına başlandı. Öte yandan hızlı fiyat artışlarına çare aranırken, olağanüstü savaş kazançlarını vergilendirme fikri gündeme geldi.
Bir taraftan üretim ve ithalatı artırma veya düzenleme ve tüketimi kısmaya yönelik önlemler, diğer taraftan bu dengesizlikten yararlanmaya kalkışan kötü niyetli kimselerin spekülatif mahiyetteki hareketlerini önleyici tedbirler alınması gereği ortaya çıkmıştı. Bu gerekliliğe paralel olarak Türk ekonomik hayatında yaşanan olağanüstü durum dolayısıyla meydana gelebilecek aksaklıkları önlemek, ordunun devamlı artan giderlerini karşılayabilmek ve bunların hiç olmazsa en az zararla geçiştirilebilmesi amacıyla, Ocak 1940’ta Milli Koruma Kanunu, Kasım 1942’de Varlık Vergisi Kanunu, 1944’te Toprak Mahsulleri Vergisi Kanunu, 1945’te Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu çıkarıldı.103
1942'de çıkarılan Varlık Vergisi Kanunu mallara, mülklere, ticaretten elde edilen kazançlara konan, yerel komisyonlar tarafından tutarı belirlendikten sonra hemen ödenmesi gereken özel bir vergiydi. Yerel ticarette en büyük çoğunluğu oluşturan İstanbullu azınlıklar, Müslüman Türklerden çok daha yüksek oranlarda vergi ödemek zorunda bırakıldılar. Vergilerinin tamamını ödeyecek durumda olmayan birçok yabancı ve azınlık, çok düşük fiyatlarla mallarını satmak zorunda kaldı, bazıları her şeylerini yitirdi. O güne kadar Ermenilerin, Rumların ya da Yahudilerin elinde bulunun birçok ticarethane, şirket ya da ortaklık böylece Müslümanların eline geçti. 104
Savaşın yarattığı sıkıntıları istismar eden bazı istifçilerin şeker, tuz, kibrit, sabun, zeytinyağı gibi zorunlu ihtiyaç maddelerini piyasalardan çekerek bunalım yaratmaları hükümeti ihtikâra karşı daha etkili tedbirler almaya yöneltti. Hükümet bu dönem vurgunculukla sıkı bir mücadele başlattı.105 30 Ocak 1942’de Milli Koruma Kanunu’nda yapılan değişiklikle, 29 Mart 1942’de ikisi Rumeli yakasında, biri Üsküdar’da olmak üzere üç Milli Korunma Mahkemesi kuruldu.
İkinci Dünya Savaşı yıllarında kent, gereksinimlerini karşılamakta ciddi güçlükler çekmekteydi. Günlük yaşamın maliyeti sürekli artmaktaydı. Genel fiyat endeksi 1939'da 101 iken, 1942'de 232'ye, daha sonra da 1945'te 354'e çıktı; besin maddeleri endeksiyse 1938'de 100'ken, 1944'te 1113 oldu.106
Savaş yı1larında, İstanbulluların çoğunun yaşama koşullan geriledi. Hükümetin, yabacıları çok sıkı polis denetiminde tutma uygulaması nedeniyle siyasal hava da çok ağırlaştı. 1940 yılında şehrin nüfusu 991.237 iken 1945’te 1.078.399’a çıktı. Söz konusu artış köylülerin göçü sonucu ortaya çıktı.107 İstanbul İli diğer bütün büyük iller gibi göç aldı. İstanbul’un aldığı göç uzak illerden oldu. İstanbul’a göç, İkinci Dünya Savaşı’na kadar olan dönemde düşük düzeyli bir seyir izledi. Savaş ve sonrası dönem ise, sermaye birikiminin sanayiye aktarılabilecek miktara yaklaştığı yıllardır. İstanbul sunduğu olanaklarla Anadolu sermayesi için önemli bir çekim merkezi oldu. Sosyal ve ekonomik değişim ve dönüşüm eskiden beri sanayi ve ticaret merkezi olan İstanbul’u öncelikle etkiledi. İstanbul’a gelen grupların büyük kısmı işsizlik sorunuyla karşılaşınca problemler ortaya çıktı. Bu problemler İstanbul’a göç edenlerin buradaki yaşam biçimine ekonomik ve sosyal nedenlerle ayak uyduramamaları, bunun sonucu olarak suç işleme eğilimi ve potansiyelinin artması ve aile içi huzursuzluklardı.108
Ekonomik alanda, ülkenin merkezi olan İstanbul’un toplumsal hizmetler alanında da önemli bir işlevi vardı. Ülke geneline göre çok gelişmiş olan bu hizmetler, yinede yetersiz düzeyde kalmakta, özellikle çevre sağlığı ve koruyucu sağlık hizmetleri, büyük nüfusun gereksinimini karşılamaktan çok uzaktı. En fazla enerji tüketen, en büyük mali kuruluşların bulunduğu, inşaat sektörünün kentin özel konumu ve emlak rantı dolayısıyla en hızlı gelişme gösterdiği, Türkiye’nin ekonomik hayatını belirleyen holdinglerin en önemlilerinin ve en büyüklerinin kurulu olduğu, ulaşım ve turizmin kalbinin attığı il olarak İstanbul’un Türkiye ekonomisi içindeki yeri ve önemi rakipsizdi.
İkinci Dünya Savaşı yılları tüm yokluklara rağmen şehrin fiziki dokusunda değişimin başladığı ancak savaşın sebep olduğu kaynak sıkıntıları nedeniyle sınırlı kaldığı dönemdi. Şehrin imarına ilişkin kayda değer yenilikler esas itibariyle 1940 yılında başlamıştır. Savaş sonrasında ise Sirkeci, Sultanahmet, Unkapanı Meydanı düzenlemeleri, Mısır Çarşısı onarımı ve Taksim Gezi Parkı yapılmıştır. 1939 yılından itibaren hızlı bir yol inşası faaliyete başlamış ve 1948 yılının sonuna kadar yol inşa çalışmaları sürmüştür. Atatürk Bulvarı da bu dönemde inşa edilmiştir. İkinci Dünya Savaşı’nın başında şehrin yolları 12 milyon 200 bin metrekareye ulaşmıştır.109 1939’da millileştirilen tramvay idaresi, savaş nedeniyle 1945’de hizmetini geliştirebildi. Demiryolu kullanımı Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren yaygınlaşmıştı. Bu dönem otobüs seferleri az sayıda idi. Deniz ulaşımı savaş sebebiyle sekteye uğramadı.
Savaş yıllarında İstanbul basını savaşan tarafların tepkisini çekmemek için normalden daha sıkı bir sansür altına alındı. Bazı gazeteler talimatlara uymadıkları için süreli-süresiz kapatılabiliyordu, kağıt sıkıntısı sebebi ile sayfa sınırlamasına tabi oluyorlardı. Savaşın sıkıntılarına rağmen tiyatro temsilleri sürüyor, at yarışları, futbol maçları yapılıyordu.1940’da yapılan II. Balkan Spor Şenliği İstanbul’a hareket getirdi. Savaş sırasında il seferberlik kurulu İstanbul’da sivil savunma önlemleri için halkı bilinçlendirme çalışmaları yaptı. Sığınak olarak tünel düşünüldü. Almanların Balkanlara inmesi ile İstanbullulardan kenti boşaltmaları istenince buna az sayıda kişi uydu. İstanbul’daki teşkilatsız ahşap evlerde çıkan yangınlar savaş yıllarında da sürdü.110
1945 yılında savaşın sona ermesinden sonra İstanbul, bu kez de Soğuk Savaş ve çok partili rejim ortamında yaşanan olaylar ve gelişmeler doğrultusunda giderek artan bir ivme ile değişecekti.

KAYNAKÇA

 

I. KÜLLİYATLAR


İstanbul Külliyatı Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri

1

Nüfus

ve Demografi (1927 - 1990),

İstanbul, 1997.

İstanbul Külliyatı Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri

18

Eğitim

(1927 - 1990),

İstanbul, 1997.

İstanbul Külliyatı

Cumhuriyet Dönemi

İstanbul

İstatistikleri

Seçim

5 (1950 - 1995),

İstanbul, 1997.

İstanbul Külliyatı

Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri, Adalet 1932-1995 I,

İstanbul, 1998.

İstanbul Külliyatı

Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri, Adalet 1932-1995 II,

İstanbul, 1998.

İstanbul Külliyatı

Cumhuriyet dönemi İstanbul İstatistikleri, Eğitim İlk-Orta-Lise 1928-1996 I,

İstanbul, 1998.

İstanbul Külliyatı

Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri, Eğitim Mesleki Teknik Eğitim 1927-1996 II,

İstanbul, 1998.

İstanbul Külliyatı

Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri, Kültür ve Spor 1930-1995,

İstanbul, 1998.

İstanbul Külliyatı

Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri,

Nüfus

ve Demografi (1930-1995),

1997.

İstanbul Külliyatı

Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri, Sağlık 1927-1996 II,

İstanbul, 1998.

İstanbul Külliyatı, Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri, Tarım (1928-1996),

c.I, İstanbul, 1998.

İstanbul Külliyatı, Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri, Tarım (1928-1996),

c.II, İstanbul, 1998.

İstanbul Külliyatı/Cumhuriyet Dönemi İstanbul İstatistikleri 13. Sanayi I (1932-1982),

İstanbul, 1998.

II. ANSİKLOPEDİLER



  1. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi

  2. Yurt Ansiklopedisi

  3. İstanbul Kültür ve Sanat Ansiklopedisi

 

III. ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER


  1. Makaleler



Akad, M. Tanju, “II Dünya Savaşında İstanbul” Maddesi,

Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi,

c. 4, İstanbul, 1993, s.147.

Çadırcı, Musa, “Tanzimat’ın İlanı Sırasında Türkiye’de Yönetim 1826-1839”,

Belleten

, Sayı: 201 s.1238.

___________, “II. Mahmut Döneminde (1808-1839) Avrupa ve Hayriye Tüccarları”,

Kodaman, Bayram, “Tanzimattan II. Meşrutiyete Kadar Sanayi Mektepleri”,

Türkiye’nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi (1071-1920),

Editörler: Osman Okyar, Halil İnalcık, Ankara, 1980.

Koraltürk, Murat, “Türkiyede Sermaye Birikimi Sorununa Tarihsel Perspektiften Bir Bakış ve Ahmet   Hamdi Başar’dan Seçmeler”,

Sermaye Piyasası Kurulu Yayınları

, Ankara 1997.       

Toprak, Zafer, “Birinci Dünya Savaşında İstanbul” Maddesi, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, c.4

,  Kültür Bakanlığı-Tarih Vakfı Ortak Yayını,

İstanbul 1993.

 

B. Kitaplar

Amicis, Edmondo de,

İstanbul (1874),

Çeviren: Prof. Dr. Beynur Akyavaş, Ankara, 1993.

Avcıoğlu, Doğan,

Türkiye’nin Düzeni,

İstanbul, 1969.

Aynural, Salih,

Selim III Döneminde İstanbul’da İktisadi Hayat (1789-1807),

Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 1989.

Beydilli, Kemal, “Osmanlı İmparatorluğu’nun Çöküşü”,

İmparatorluktan Ulus Devlete Türk İnkılâp Tarihi,

Editör: Cemil Öztürk, Ankara, 2007, s.92-93.

Boratav, Korkut,

Türkiye İktisat Tarihi(1908-2002),

İmge Kitabevi, İstanbul, 2005.

Cumhuriyet Dönemi İstanbul Planlama Raporları 1934-1995,

Derleyen: Şener Özler, İstanbul, 2007.

Çetiner, Selahattin,

Çöküş Yılları II. Abdülhamit, Jön Türkler, İttihat ve Terakki,

İstanbul, 2008.

Erdöl, Neşe,

Mondros’tan Samsun’a İstanbul’un Ekonomik, Sosyal, Kültürel Durumu ve Mustafa Kemal Paşa,

İstanbul Üniversitesi Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul, 2003.

  Gedik, Orhan,

İkinci Dünya Savaşı Döneminde İstanbul’un Sosyo Ekonomik Yapısı,

Marmara Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2001.

Genç, Mehmet,

Osmanlı İmpataroluğunda Devlet ve Ekonomi,

İstanbul, 2000.

Işın, Ekrem,

İstanbul’da Gündelik Hayat,

İstanbul, 1995.

İnuğur, M.Nuri,

Basın  Ve Yayın Tarihi

, Çağlayan Kitabevi, İstanbul, 1982.

İstanbul Belediyesi

,

Cumhuriyet Devrinde İstanbul,

İstanbul Belediyesi Neşriyat Ve İstatistik Müdürlüğü, İstanbul 1949.

Kabacalı, Alpay,

Geçmişten Günümüze İstanbul,

Creative Yayıncılık, İstanbul, 2003.

Karal, Enver Ziya,

Selim III’ün Hat-tı Hümayunları –Nizam-ı Cedit-,

Ankara, 1988.

Kazgan, Haydar,

Galata Bankerleri,

İstanbul, 1991.

Kıray, Emine,

Osmanlı’da Ekonomik Yapı ve Dış Borçlar,

İstanbul, 1995.

Kuban, Doğan,

İstanbul Bir Kent Tarihi

, Çev: Zeynep Rona, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, İstanbul, 1996.

  Mantran, Robert,

İstanbul Tarihi,

İletişim Yayınları, İstanbul, 1996.

Oktar, Tiğinçe,

Osmanlı Devletinde Reji Şirketi,

İstanbul, 1992.

Ortaylı, İlber,

Tanzimat’tan Sonra Mahalli İdareler,

Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü Yayını, Ankara, 1974.

Osmanlı İmparatorluğunun ve Türkiye’nin Nüfusu,

Tarihi İstatistikler Dizisi, c. 2, Hazırlayan: Prof. Dr. Cem Behar, Ankara, 1996.

Osmanlı Sanayi İstatistikleri 1913-1915

, Hazırlayan Gündüz Ökçün, Hil Yayınları, İstanbul, 1984.

Özer, İlbeyi,

Avrupa Yolunda Batılılaşma ya da Batılılaşma İstanbul’da Sosyal Değişimler,

İstanbul, 2005.

Öztürk, Ali İhsan,

Osmanlı’dan Cumhuriyet’e İstanbul Mahalli Kamu Hizmeti İmtiyazları,

Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2003.

Pamuk, Şevket ,

Osmanlı-Türkiye İktisadi Tarihi 1500-1914,

İstanbul, 2009.

Satan, Ali

, İngiliz Yıllık Raporları’nda Türkiye (1920),

İstanbul, 2010.

Sayılarla İstanbul,

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Araştırma Müdürlüğü.

Şahin, Hüseyin,

Türkiye Ekonomisi,

Bursa, 1997.

Şehsuvaroğlu, Bedi N.,

İstanbul’da 500 Yıllık Sağlık Hayatımız,

İstanbul, 1953.

Tabakoğlu, Ahmet,

Türk İktisat Tarihi,

Derğah Yayınları, İstanbul, 1994.

Tanör, Bülent,

Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri

, İstanbul, 2006.

Temel, Mehmet,

İşgal Yıllarında İstanbul’un Sosyal Durumu,

T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1998.

Tezel, Y. Sezai,

Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi,

Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1994.

Tunaya, Tarık Zafer,

Türkiye’de Siyasal Partiler,

c.1, İstanbul, 2007.

Yenal, Oktay,

Cumhuriyet’in İktisat Tarihi,

Homer Kitabevi, İstanbul, 2003.

Yerasimos, Stefanos,

Azgelişmiş Sürecinde Türkiye,

İstanbul, 2001.

Yıldız, Yılmaz,

Osmanlı Döneminde İstanbul’un Yerleşim Bölgelerine Sosyo-Ekonomik Bir Bakış (1700-1923),

Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul, 1998
1

Yurt Ansiklopedisi,

c.5, s.3843.

2 Enver Ziya Karal,

Selim III’ün Hat-tı Hümayunları –Nizam-ı Cedit-,

Ankara, 1988, s.12-18.

3 Karal,

a.g.e.,

s.187-188.

4 Salih Aynural,

Selim III Döneminde İstanbul’da İktisadi Hayat (1789-1807),

Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 1989, s.167-170.

5 Musa Çadırcı, “II. Mahmut Döneminde (1808-1839) Avrupa ve Hayriye Tüccarları”,

Türkiye’nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi (1071-1920),

Editörler: Osman Okyar, Halil İnalcık, Ankara, 1980, s.238.

6 Karal,

a.g.e.,

s.187-188, 28.

7

Türkiye Tarihi

, c. 3, Yay. Yön. Sina Akşin, İstanbul, 1997, s.117-118.

8 Bülent Tanör,

Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri

, İstanbul, 2006, s.46-47; Suna Kili, A. Şeref Gözübüyük,

Türk Anayasa Metinleri,

İstanbul, 2006, s.11-14.

9 Sina Akşin,

Türkiye Tarihi 3

, İstanbul, 1997, s.147.

10

Yurt Ansiklopedisi

, “İstanbul Maddesi”, C. 6, İstanbul, 1982-1983, s.3886.

11 Yılmaz Yıldız,

Osmanlı Döneminde İstanbul’un Yerleşim Bölgelerine Sosyo-Ekonomik Bir Bakış (1700-1923),

Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul, 1998, s.141.

12 Osmanlı Devleti’nin dış ticaretinde en büyük paya Birinci Dünya Savaşı’na kadar İngiltere sahip olmuştur. Bkz. Yahya S. Tezel,

Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi,

İstanbul, 2002, s.67.

13 Tezel,

a.g.e.

, s.63-64.

14 Anlaşmayla ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. S.Yerasimos,

Azgelişmiş Sürecinde Türkiye,

İstanbul, 2001, s. 96; Zafer Toprak,

Türkiye Tarihi 3,

s.227-229.

15 Doğan Avcıoğlu,

Türkiye’nin Düzeni,

İstanbul, 1969, s.54-55.

16 Tezel,

a.g.e.

, s.73.

17 Mehmet Genç,

Osmanlı İmpataroluğunda Devlet ve Ekonomi,

İstanbul, 2000, s.95.

18 Ahmet Tabakoğlu,

Türk İktisat Tarihi,

İstanbul, 1994, s. 298.

19 Haydar Kazgan,

Galata Bankerleri,

İstanbul, 1991, s.6-8.

** 1853-1856 Osmanlı-Rus Savaşı.

20 Emine Kıray,

Osmanlı’da Ekonomik Yapı ve Dış Borçlar,

İstanbul, 1995, s.30.

21 Kıray,

a.g.e.

, s. 38.

22 Alpay Kabacalı,

Geçmişten Günümüze İstanbul

, İstanbul, 2003, s.180.

23

Yurt Ansiklopedisi

, “İstanbul Maddesi”, s.3904.

24

Yurt Ansiklopedisi

, s.3904.

25

Yurt Ansiklopedisi

, s.3899.

26 İlber Ortaylı,

Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.

4.4. Nüfus Dağılımı, Eğitim ve Sağlık - 19. YÜZyilda ve 20. YÜZyilin başinda istanbul’da iKTİsadi ve sosyal hayata...

səhifə4/5
tarix01.11.2017
ölçüsü286.3 Kb.

4.4. Nüfus Dağılımı, Eğitim ve Sağlık


İstanbul’un nüfusu 1922 yılında 710.286 iken 1924’te 500.000’e düşmüştü. Osmanlı Devleti’nin yıkılması ve Lozan Antlaşması’nın imzalanmasından sonra Misak-ı Milli sınırları dışında kalan soydaşlarımız bulundukları topraklardan ülkemize göç ettiler. Gelen aileler İstanbul dışındaki il ve ilçelere yerleştirildiler. Bu dönemde genellikle göçmen aileleri devlet tarafından İstanbul'da iskân ettirilmemekteydi. Bu çok partili döneme kadar devlet politikası olarak devam etti. Kentin nüfusunun büyük bölümünü Türkler oluşturmasına karşın hâlâ kentte kalan azınlıklar ve yabancılar her şeye karşın kentin eskisi kadar olmasa bile, kozmopolit yapısını sürdürmesine neden oluyordu.96 İstanbul’da nüfus mozaiği büyük ölçüde kendini korudu. Kurtuluş Savaşından sonra Lozan Konferansı’ndan önce Türkiye Yunanistan arasında 30 Ocak 1923 de bir sözleşme ve protokol imzalandı. Bu sözleşmeye göre, Türkiye sınırları içinde kalan Rumlarla, Yunanistan’da kalan Müslüman Türklerin değişimi yapılacak, yalnız 30 Ekim 1918 den önce İstanbul Belediyesi sınırları içinde yerleşmiş (etabli) bulunan Rumlarla, Batı Trakya Türkleri bu değişimin dışında tutulacak, yani bunlar bulundukları yerlerde kalacaklardı. Bu sözleşmede geçen yerleşmiş deyimi anlamının Türk kanunlarına göre tayin edilmesi de kabul edilmişti. Fakat İstanbul'da mümkün olduğu kadar fazla sayıda Rum bırakmak isteyen Yunanistan ile Türkiye arasında anlaşmazlık çıktı. Bu anlaşmazlıklar 10 Haziran 1930 tarihinde imzalanan yeni bir antlaşma ile aşıldı. Yerleşme tarihleri ne olursa olsun İstanbul Rumları ve Batı Trakya Türklerinin hepsi yerleşmiş (etabli) kapsamı içine alındı. 1935 yılında İstanbul nüfusunun dinlere göre dağılımı aşağıdaki gibiydi:

Tablo 4

İstanbul Nüfusunun Dinlere Göre Dağılımı (1935)


Müslüman



Hıristiyan



Musevi



Diğerdinler



Dinsizler



Bilinmeyen



TOPLAM



664.937



169.512



47.434



1.384



194



138



883.599



Yıllar

İlkokul

Ortaokul

Lise

1935-1936

569

30

26

1936-1937

531

36

27

1937-1938

534

37

26

1938-1939

527

44

28
?


-por-unanimidad--se.html

-postanovlenie.html

-povrezhdeniya.html

-prdorimi-i-misvakut-dhe.html

-predohranyatsya.html